İnley ve Onley Restorasyonlar

İnley ve onley, dişteki büyük bir eksiği tamamlamak için laboratuvarda dişe özel üretilen ve dişe yapıştırılan parçalardır. Dolgu ile kaplama (kron) arasında yer alırlar: eksik, normal bir dolgunun sağlam kalamayacağı kadar büyük, ama dişin tamamını kaplamayı gerektirmeyecek kadar sınırlı olduğunda tercih edilirler.

Sayfada geçen birkaç terim: Tüberkül, azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki tepeciklerdir. Restorasyon, dişin kaybedilen bölümünü yerine koyan dolgu, inley, onley ya da kaplama gibi uygulamaların ortak adıdır. Kapanış, alt ve üst dişlerin birbirine oturma biçimidir. Temas noktası ise iki komşu dişin yan yüzeylerinin birbirine değdiği yerdir.

İnley, azı dişinin çiğneme yüzeyindeki tepecikler (tüberküller) arasında kalan çukur bölgeye yerleşir; tepeciklerin üzerini örtmez. Onley ise eksik tepeciklere ulaştığında bir ya da birkaç tepeciğin üzerini de kaplar. İkisi de dişi dört bir yandan sarmaz; bu yönüyle dişin tamamını saran kaplamadan (kron) ayrılır.

Başlıca durumlar şunlardır: büyük ve eski dolguların yenilenmesi gerektiğinde; dolgunun altında ilerleyen çürük geniş bir boşluk bıraktığında; dişin tepeciklerinden biri kırıldığında; kanal tedavisinden sonra dişte eksik olduğu hâlde dişin tamamını kaplamak gerekmediğinde. Amaç, dişin sağlam kalan kısmını olabildiğince korumaktır.

Normal dolgu, ağız içinde kat kat yerleştirilip ışıkla sertleştirilir. Malzeme sertleşirken bir miktar küçülür (büzülür); boşluk büyüdükçe bu küçülme kenarlarda aralık bırakabilir ve komşu dişle düzgün bir temas oluşturmak zorlaşır. İnley ve onley ise ağız dışında, dişin bir kopyası olan model üzerinde şekillendirilir. Bu sayede komşu dişe değen yüzey ve çiğneme yüzeyinin biçimi daha kontrollü oluşturulabilir.

Genellikle iki seans sürer. İlk seansta çürük ve eski dolgu temizlenir, diş parçanın oturacağı biçimde hazırlanır ve ölçü alınır. İki seans arasında dişi korumak için geçici bir dolgu yapılır. İkinci seansta laboratuvarda hazırlanan parça dişe oturtulur, ısırma kontrol edilir ve parça dişe yapıştırılır. Malzeme seramik ya da kompozit olabilir; seçim dişin ağızdaki yerine ve ısırma kuvvetine göre yapılır.

Restorasyonun ağızda ne kadar kalacağı ağız temizliğine, diş eti sağlığına ve çiğneme alışkanlıklarına bağlıdır. Diş sıkan kişilerde geceleri takılan koruyucu plak önerilebilir. Diş aralarının diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizlenmesi ve düzenli kontroller, parça ile diş arasındaki birleşim yerinin sağlam kalmasına yardımcı olur.

Restorasyondan sonra ısırırken dişin yüksek hissedilmesi, birkaç günü aşan ya da giderek artan hassasiyet, restorasyon kenarında dille hissedilen boşluk veya pürüz, parçanın oynaması ya da düşmesi, kenarda koyu renk değişimi ve dişte ağrı ya da diş etinde şişlik durumunda hekime başvurulmalıdır. İki seans arasında geçici restorasyon düşerse bu da gecikmeden bildirilmelidir; hazırlanan diş korumasız kalmamalıdır.